Wczesny wiek (niemowlęta i małe dzieci)

• Oddychanie i pozycje: 

  Nadmierne ślinienie się, oddychanie przez otwartą buzię lub oddychanie przez nos. 

• Rozwój reakcji: 

  Brak kontaktu wzrokowego, brak reakcji na imię lub dźwięki, nie naśladowanie gestów. 

• Rozwój gaworzenia: 

  Brak głasków około 3. miesiąca życia lub gaworzenia około 6-7. miesiąca. 

• Problemy z karmieniem: 

  Trudności ze ssaniem, połykaniem, gryzieniem czy żuciem pokarmu. 

Wiek przedszkolny

• Mowa:
  • Niewyraźna lub niezrozumiała mowa. 
  • Trudności z budowaniem prostych zdań po 2. roku życia (np. "mama am") lub bardzo ograniczony zasób słownictwa po 2 latach. 
  • Problemy z wymową konkretnych głosek:
    • Po 4. roku życia: głoski syczące (s, z, c, dz) są wymawiane jak szumiące (ś, ź, ć, dź). 
    • Po 5. roku życia: brak głosek szumiących (sz, rz, cz, dż). 
    • Po 6. roku życia: brak głoski "r". 

• Płynność mowy: Zacinanie się, jąkanie lub niepłynna mowa. 

• Zrozumienie: Problemy z rozumieniem prostych poleceń. 

Wiek szkolny

• Problemy z nauką:

  • Trudności z nauką czytania i pisania. 
  • Mylenie podobnych liter (np. P-B, A-Y), przestawianie liter i wyrazów, pomijanie elementów zdania. 

• Wymowa:

  • Utrzymujące się problemy z artykulacją, np. seplenienie międzyzębowe. 
  • Deformacja głosek (np. mowa przez nos). 

Inne sygnały

• Budowa aparatu mowy: Nieprawidłowości w budowie warg, języka czy podniebienia. 

• Wady zgryzu: Dziecko z wadą zgryzu może wymagać terapii, by zapobiec zaburzeniom funkcji mięśni aparatu mowy. 

• Problemy z jedzeniem: Wybiórczość pokarmowa, np. jedzenie tylko miękkich lub twardych produktów. 

Terapia logopedyczna ma na celu: usuwanie zaburzeń mowy, wad wymowy, przywracanie mowy w przypadku jej utraty, stymulowanie rozwoju mowy i podnoszenie sprawności językowej.

Terapia zaburzeń mowy obejmuje:

• Wywołanie prawidłowego wzorca artykulacyjnego danej głoski;
• Utrwalenie tego wzorca w ciągu mownym poprzez wprowadzenie go do mowy spontanicznej w ćwiczeniach.

Nauczanie poszczególnych dźwięków musi odbywać się według określonej kolejności działań¹, a każdy ćwiczony dźwięk musi przejść przez etapy: przygotowania narządów artykulacyjnych, wywołania dźwięku w izolacji, połączenia go z samogłoską w nagłosie, śródgłosie i wygłosie, ćwiczenia dźwięku w zdaniach, opowiadania obrazków. Dopiero po utrwalaniu jednego dźwięku można przejść do wprowadzenia następnego.

asady terapii logopedycznej – to najogólniejsze reguły, których logopeda powinien przestrzegać i którymi powinien się kierować przy planowaniu i prowadzeniu postępowania logopedycznego.

1. Zasada wczesnego rozpoczynania terapii. Wczesna interwencja skraca czas terapii i zwiększa jej efektywność.
2. Zasada indywidualizacji (indywidualnego podejścia do każdego pacjenta). Program terapii powinien być opracowany dla konkretnego pacjenta i pod kątem jego osobistego problemu. Środki, metody i pomoce powinny być dostosowane do jego poziomu intelektualnego, tempa pracy, kondycji psychicznej i fizycznej oraz rodzaju zaburzenia.
3. Zasada wykorzystania w procesie terapii wszelkich możliwości pacjenta (angażowanie maksymalnej liczby zmysłów).
4. Zasada kompleksowego oddziaływania. Z zaburzeniami mowy często współwystępują zaburzenia emocjonalne, zaburzenia zachowania i osobowości, opóźnienia
   i upośledzenia rozwoju umysłowego, zaburzenia lateralizacji oraz funkcji percepcyjno – motorycznych (funkcji słuchowych, wzrokowych, ruchowych) istnieje więc potrzeba prowadzenia równolegle do terapii logopedycznej również terapii zaburzeń emocjonalnych i zaburzeń zachowania, terapii pedagogicznej (u osób z dysleksją, dysgrafią, dysortografią).
5. Zasada aktywnego i świadomego udziału. Pacjent musi czuć potrzebę ćwiczeń i rozumieć konieczność udziału w zajęciach.
6. Zasada współpracy z najbliższym otoczeniem dziecka. Udzielenie informacji pacjentowi i jego rodzicom na temat rodzaju, stopnia i przyczyn zdiagnozowanych zaburzeń, uzasadnienie potrzeby wykonania dodatkowych badań specjalistycznych.
7. Zasada systematyczności. (według schematów zgodnych z metodyką pracy logopedycznej. Zawierają one pewne następujące po sobie etapy, których kolejności należy bezwzględnie przestrzegać. Warunkiem przejścia do następnego etapu jest utrwalenie poprzedniego).
8. Zasada stopniowania trudności. Terapię zawsze należy rozpoczynać od ćwiczeń najłatwiejszych dla danego pacjenta, potem realizować coraz trudniejsze.

Rodzaje ćwiczeń logopedycznych obejmują ćwiczenia usprawniające artykulację, oddechowe, fonacyjne, słuchowe (fonematyczne) oraz rytmiczne (logorytmiczne). Ćwiczenia usprawniające skupiają się na motoryce narządów mowy (języka, warg, podniebienia), podczas gdy inne rodzaje koncentrują się na kontroli oddechu, dźwięku, słyszeniu i rytmie.